{"id":591,"date":"2017-09-05T18:56:18","date_gmt":"2017-09-05T16:56:18","guid":{"rendered":"http:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/?p=591"},"modified":"2026-02-22T15:34:10","modified_gmt":"2026-02-22T14:34:10","slug":"ksztaltowanie-sie-ras-psow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/pl\/ksztaltowanie-sie-ras-psow\/","title":{"rendered":"Kszta\u0142towanie si\u0119 ras ps\u00f3w cz.1"},"content":{"rendered":"

\u00a0Kszta\u0142towanie si\u0119 ras ps\u00f3w cz.1<\/h2>\n

\"\"<\/a><\/h2>\n

W dzisiejszych czasach, w drodze przemy\u015blanej selekcji hodowlanej, istnieje ponad 500 ras ps\u00f3w<\/strong>, zarejestrowanych w Mi\u0119dzynarodowej Federacji Kynologicznej (F.C.I.)<\/strong>,\"\" wyselekcjonowanych przez cz\u0142owieka w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, w r\u00f3\u017cnym celu, wykazuj\u0105ce olbrzymi\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 w budowie anatomicznej oraz zachowaniu. Wachlarz rozbie\u017cno\u015bci wagowej wynosi od 0,5 do 90 kg<\/strong>, co jest zjawiskiem fenomenalnym i niespotykanym w\u015br\u00f3d innych gatunk\u00f3w zwierz\u0105t \u017cyj\u0105cych na Ziemi. Opr\u00f3cz tak spektakularnych zmian w budowie anatomicznej, u psa zasz\u0142o wiele zmian na poziomie behawioralnym, nie wykluczaj\u0105c w tym preferencji pokarmowych oraz specyficznych zmian metabolicznych.<\/p>\n

From Wolf to Woof<\/h3>\n
\"\"

National Geographic<\/p><\/div>\n

Gdy pod koniec okresu Mezolitu (ok. 12 000 \u2013 15 000 lat temu), prowadz\u0105cy p\u00f3\u0142osiad\u0142y tryb \u017cycia ludzie pierwotni nauczyli si\u0119 wytwarza\u0107 l\u017cejsze narz\u0119dzia do polowa\u0144,\u00a0pies okaza\u0142 si\u0119 nieroz\u0142\u0105cznym ich towarzyszem, potrafi\u0105cym wy\u015bledzi\u0107 i doprowadzi\u0107 ludzi do rannej zwierzyny.\u00a0Jeszcze przed neolitem, kiedy to cz\u0142owiek rozwin\u0105\u0142 rolnictwo, pies by\u0142 ju\u017c w pe\u0142ni udomowionym gatunkiem i co wi\u0119cej, ju\u017c wtedy pojawi\u0142y si\u0119\u00a0pierwsze odmiany ps\u00f3w pracuj\u0105cych<\/strong>\u00a0(Case, 2010).<\/p>\n

„Cz\u0142owiek neolitu to rolnik podporz\u0105dkowuj\u0105cy sobie natur\u0119. Osady produkowa\u0142y wystarczaj\u0105c\u0105 ilo\u015b\u0107 po\u017cywienia dla mieszkaj\u0105cej w niej ludno\u015bci, a na ich obrze\u017cach powstawa\u0142y \u015bmietniska z odpadami niezjedzonymi przez ludzi. Resztki jedzenia znajdowane przez pra-psy sk\u0142ada\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie z pokarmu gorszej jako\u015bci<\/strong>, przede wszystkim o ni\u017cszej zawarto\u015bci bia\u0142ka<\/strong> i o mniejszej g\u0119sto\u015bci kalorycznej<\/strong> w por\u00f3wnaniu z pierwotn\u0105 diet\u0105 wilk\u00f3w. Dlatego te\u017c dob\u00f3r naturalny preferowa\u0142 osobniki mniejsze, mniej umi\u0119\u015bnione, o mniejszych z\u0119bach, poniewa\u017c takie mia\u0142y ni\u017csze zapotrzebowanie energetyczne. <\/em><\/p>\n

Dodatkowo zmala\u0142a presja selekcyjna na hierarchi\u0119 spo\u0142eczn\u0105<\/strong> i surowy porz\u0105dek w stadzie<\/strong>, poniewa\u017c typowe zachowania stadne zacz\u0119\u0142y by\u0107 wypierane przez p\u00f3\u0142samotnicze zachowania\u00a0<\/strong>padlino\u017cercy<\/strong>. Jak podaje Case (2010), tak powstawa\u0142y pierwsze populacje oswojonych ps\u00f3w, przystosowanych do rozmna\u017cania si\u0119 w blisko\u015bci cz\u0142owieka i \u017cywienia resztkami<\/em>
\npozostawianymi przez ludzi. W ten spos\u00f3b z drapie\u017cnik\u00f3w poluj\u0105cych w \u015bwietnie zgranym stadzie, psy zacz\u0119\u0142y prowadzi\u0107 p\u00f3\u0142samotniczy tryb \u017cycia jako padlino\u017cercy-komensale. W zwi\u0105zku z tym, u wszystkich ps\u00f3w zachowania drapie\u017cne s\u0105 mniej nasilone<\/strong> ni\u017c u ich dzikich krewnych. <\/em>[Dlaczego pies NIE jest wilkiem…? cz.1<\/a>]\u00a0”<\/p>\n

Sekwencja zachowa\u0144 drapie\u017cniczych wilk\u00f3w obejmuje: tropienie, pogo\u0144, z\u0142apanie, zabicie, rozbi\u00f3rk\u0119 i zjedzenie ofiary<\/em>. W trakcie powstawania poszczeg\u00f3lnych ras u\u017cytkowych, niekt\u00f3re elementy sekwencji polowania zosta\u0142y uwydatnione, a inne wygaszone.<\/p>\n

\"\"Szacuje si\u0119, \u017ce celowa hodowla selektywna ps\u00f3w mia\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek 3 000 \u20135 000 lat temu<\/strong>, czego przyk\u0142adem mog\u0105 by\u0107 malowid\u0142a i ceramiki pochodz\u0105ce z Egiptu i Azji Wschodniej, datowane na okres ok. 2 900 lat p.n.e., przedstawiaj\u0105ce psy w typie charta.<\/p>\n

Psy\u00a0koczownik\u00f3w a psy wioskowe<\/h3>\n

Zanim zaczn\u0119 debat\u0119 o rodzajach selekcji, chcia\u0142abym zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pewn\u0105 bardzo istotn\u0105 zale\u017cno\u015b\u0107 miedzy sposobem \u017cycia pierwotnych ludzi a ich preferencjami wobec protoplat\u00f3w ps\u00f3w domowych.<\/p>\n

\"\"Przede wszystkim, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119, \u017ce nie wszystkie plemiona na Ziemi przesz\u0142y z koczowniczego trybu \u017cycia do osadnictwa. Cz\u0119\u015b\u0107 plemion nawet w naszych czasach wiedzie koczowniczy tryb \u017cycia, b\u0119d\u0105c \u017cywym wzorem tego jak ludzie \u017cywili si\u0119 i funkcjonowali zanim nasta\u0142a era osadnictwa i rolnictwa. We\u017amy na celownik koczownicze ludy p\u00f3\u0142nocy i ich psy. W tych regionach domestykacja przebiega\u0142a zupe\u0142nie inaczej ni\u017c np. w obszarach umiarkowanej szeroko\u015bci, gdzie kwit\u0142o rolnictwo i psy „oswaja\u0142y si\u0119 same ” \u017ceruj\u0105c na odpadach wok\u00f3\u0142 wiosek. \"\"Pies koczownika \u017cy\u0142 w bardzo \u015bcis\u0142ej symbiozie cz\u0142owiek-pies. Od udanego polowania zale\u017ca\u0142o \u017cycie plemienia. A pies sta\u0142 si\u0119 bardzo wa\u017cnym elementem ka\u017cdej wyprawy po zwierzyn\u0119. Cz\u0142owiek by\u0142 dumny i szcz\u0119\u015bliwy, gdy jego psi towarzysze doprowadzali go do postrzelonej sarny lub\u00a0gdy pomagali w przytrzymywaniu dzika podczas po\u015bcigu. Ka\u017cdy triumfalny powr\u00f3t z polowania by\u0142 powodem do \u015bwi\u0119towania. I wszyscy my\u015bliwi byli nagradzani – bez wyj\u0105tk\u00f3w. Pierwsze psy my\u015bliwskie by\u0142y skarbem, olbrzymi\u0105 pomoc\u0105, dostawa\u0142y zatem cze\u015b\u0107 mi\u0119sa z ka\u017cdego polowania. Koczownicy dbali o nie jak o ludzkich cz\u0142onk\u00f3w plemienia. To wida\u0107 nawet na rycinach i malowid\u0142ach antycznych – pies my\u015bliwski by\u0142 chowany z honorami, cz\u0119sto w blisko\u015bci miejsc poch\u00f3wku ludzi, cz\u0119sto ich podobizny zdobi\u0142y naczynia gliniane jak talerze, wazy etc.<\/p>\n

Poza tym, \u017ce pra psy koczownik\u00f3w od\u017cywia\u0142y si\u0119 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c pra psy wioskowe, to by\u0142y te\u017c inaczej traktowane. Cz\u0142owiek mia\u0142 wobec nich inne wymagania. Czy trzymane w watahach po kilkadziesi\u0105t sztuk, czy \u017cyj\u0105ce w pojedynk\u0119 w duetach cz\u0142owiek-pies, protopla\u015bci wielu dzisiejszych ras ps\u00f3w p\u00f3\u0142nocnych i my\u015bliwskich musia\u0142y wykazywa\u0107 du\u017c\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107 w podejmowaniu dzia\u0142a\u0144. Dlatego te\u017c trudno oczekiwa\u0107 od syberyjskiego husky czy karelskiego psa na nied\u017awiedzie, \u017ce\u00a0b\u0119d\u0105 to psy pokroju „Szarika z P\u00f3\u0142nocy” czy „takie bardziej kud\u0142ate go\u0144cze”… \ud83d\ude09<\/p>\n

Bo rasa to nie tylko wygl\u0105d. A wr\u0119cz najcz\u0119\u015bciej wygl\u0105d by\u0142 tylko efektem ubocznym selekcji na po\u017c\u0105dane cechy predysponuj\u0105ce\u00a0psy do wykonywania konkretnej pracy.<\/em><\/p>\n

Obecne rasy ps\u00f3w, wywodz\u0105ce si\u0119 z tych w\u0142a\u015bnie populacji pra ps\u00f3w przesz\u0142y zupe\u0142nie inn\u0105 drog\u0119 domestykacji.<\/strong><\/h5>\n

Rodzaje selekcji<\/h3>\n

Selekcja dzieli si\u0119 na sztuczn\u0105 i naturaln\u0105<\/strong>. Wsp\u00f3\u0142czesna teoria udomowienia psa \u00a0m\u00f3wi, \u017ce to w\u0142a\u015bnie selekcja naturalna<\/strong> by\u0142a przyczyn\u0105 wszystkich zmian jakie zasz\u0142y w procesie udomowienia. Wed\u0142ug niej, taki naturalny dob\u00f3r mniej p\u0142ochliwych osobnik\u00f3w, kt\u00f3re nie ba\u0142y si\u0119 \u017cy\u0107 w blisko\u015bci osad ludzkich oraz potrafi\u0142y przetrwa\u0107 i rozmna\u017ca\u0107 si\u0119, \u017cywi\u0105c si\u0119 resztkami pozostawianymi przez ludzi, by\u0142 bod\u017acem do wytworzenia si\u0119 populacji \u201eps\u00f3w wioskowych\u201d, kt\u00f3re to by\u0142y bezpo\u015brednimi przodkami wsp\u00f3\u0142czesnych ps\u00f3w (Case, 2010). A przynajmniej od tej populacji wywodzi sie zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107.<\/p>\n

Teoria naturalnego samoudomawiania si\u0119 ps\u00f3w, jest te\u017c bardziej prawdopodobna z historycznego punktu widzenia. Wsp\u00f3\u0142czesne pr\u00f3by udomowienia wilk\u00f3w, nawet tych \u017cyj\u0105cych w niewoli ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zawsze niepowodzeniem, gdy\u017c nawet je\u017celi uda si\u0119 \u00a0oswoi\u0107 wilka, oswojenie to nie jest przekazywane potomstwu \u2013 oswojona wilczyca wydaje na \u015bwiat w 100% dzikie m\u0142ode (G\u00e1csi i wsp., 2005). Z kolei celowe chwytanie szczeni\u0105t z populacji \u201ewioskowych ps\u00f3w\u201d, kt\u00f3re by\u0142y mniej p\u0142ochliwe i bardziej ufne w stosunku do ludzi, zako\u0144czone pomy\u015bln\u0105 integracj\u0105 w grupie ludzi jest zdecydowanie bli\u017csze prawdy.<\/p>\n

\"\"

Siberian Husky<\/p><\/div>\n

\"\"

Nagi pies meksyka\u0144ski – XOLOITZCUINTLI<\/p><\/div>\n

Naturalnie powsta\u0142e populacje \u201ewioskowych ps\u00f3w\u201d stopniowo ulega\u0142y rozbiciu na rasy<\/strong>, r\u00f3\u017cnicuj\u0105c si\u0119 wzgl\u0119dem siebie zar\u00f3wno w zachowaniu jak i budowie morfologicznej, poniewa\u017c sfory ps\u00f3w zamieszkiwa\u0142y w s\u0105siedztwie ludzkich osad, w r\u00f3\u017cnych warunkach \u015brodowiska i klimatu.\u00a0\u00a0I tak, w ch\u0142odnym klimacie p\u00f3\u0142nocy, dob\u00f3r naturalny preferowa\u0142 psy du\u017ce, o bardzo g\u0119stym futrze i podszerstku, natomiast w warunkach \u0142agodniejszego, cieplejszego klimatu, dob\u00f3r faworyzowa\u0142 psy mniejsze, z kr\u00f3tsz\u0105 sier\u015bci\u0105, a w tropikach pozbawionych nawet podszerstka.<\/p>\n

Hodowla selektywna<\/strong>, inaczej dob\u00f3r sztuczny<\/strong>, znacznie si\u0119 r\u00f3\u017cni od opisanego wcze\u015bniej doboru naturalnego. Natura tak dobiera osobniki
\ndo dalszego przetrwania, by by\u0142y one jak najlepiej przystosowane do \u017cycia w konkretnym \u015brodowisku i klimacie. W hodowli selektywnej cz\u0142owiek dobiera zwierz\u0119ta wed\u0142ug cech, kt\u00f3re uwa\u017ca za cenne i po\u017cyteczne dla siebie<\/em>. Ponadto, cz\u0142owiek (a w szczeg\u00f3lno\u015bci cz\u0142owiek pierwotny) bazuje tylko na tym, co widzi \u2013 czyli na fenotypie<\/em>, nie maj\u0105c prawie \u017cadnych informacji na temat genotypu wybieranych zwierz\u0105t (najnowsze badania genetyczne dostarczaj\u0105 pewnych informacji na temat dziedziczenia wybranych cech fenotypowych oraz chor\u00f3b genetycznych). W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, hodowla selektywna oznacza selekcj\u0119 pozytywn\u0105 pewnych cech cennych dla cz\u0142owieka, a ignorowanie innych.<\/p>\n

Grupy ras (wg nomenklatury FCI)<\/h3>\n

Jak wygl\u0105da\u0142a selekcja, prowadz\u0105ca do wyodr\u0119bnienia g\u0142\u00f3wnych grup ras ps\u00f3w, istniej\u0105cych do dzisiaj?<\/p>\n

\"\"

Molosy – dog niemiecki, bernardyn, bokser (Case, 2010).<\/p><\/div>\n

Na przyk\u0142ad molosy, b\u0119d\u0105ce pierwotnie silnymi, masywnymi psami str\u00f3\u017cuj\u0105cymi i walcz\u0105cymi, selekcjonowano na rozmiar i mas\u0119 cia\u0142a, a tak\u017ce na silny instynkt terytorialny niezb\u0119dny do str\u00f3\u017cowania, oraz du\u017c\u0105 agresj\u0119 w stosunku do innych ps\u00f3w (czasem te\u017c do ludzi \u2013 tzw. \u201epsy bojowe\u201d).<\/p>\n

\"\"

Kelpie in work<\/p><\/div>\n

Z kolei psy pasterskie mia\u0142y za zadanie zap\u0119dza\u0107 stada owiec b\u0105d\u017a byd\u0142a do zagr\u00f3d lub wyp\u0119dza\u0107 je na pastwiska. Instynkt zaganiania u tych ps\u00f3w bazuje na zmodyfikowanym zachowaniu drapie\u017cniczym. Psy o silnym pop\u0119dzie naganiania by\u0142y u\u017cywane do dalszej hodowli, z kolei osobniki, kt\u00f3re opr\u00f3cz po\u015bcigu wykazywa\u0142y inne zachowania drapie\u017cnicze (atakowanie) eliminowano. Tak powsta\u0142y
\nm.in. s\u0142ynne ze swojej pracy pasterskiej border collie i australijskie kelpie.<\/p>\n

W przypadku powstawania ka\u017cdej innej grupy ras ps\u00f3w, zasada by\u0142a podobna. Pies sta\u0142 si\u0119 wszechstronnym zwierz\u0119ciem u\u017cytkowym. Osobniki najlepiej spe\u0142niaj\u0105ce powierzone im zadania, by\u0142y rozmna\u017cane, a ich potomstwo dalej u\u017cytkowane (nomenklatura ras wg FCI).<\/p>\n

-> Kszta\u0142towanie si\u0119 ras ps\u00f3w cz.2<\/strong><\/a><\/p>\n

Bibliografia<\/h4>\n

Case L.P. Cz\u0142owiek i wilk: proces udomowienia. W: Case L.P. Pies – zachowanie, \u017cywie-<\/em>
\nnie, zdrowie. \u0141\u00f3d\u017a: Wydawnictwo Galaktyka (2010);<\/em><\/p>\n

G\u00e1csi, M., Gy\u0151ri, B., Mikl\u00f3si, \u00c1., Vir\u00e1nyi, Zs., Kubinyi, E., Top\u00e1l, J., Cs\u00e1nyi, V. 2005.<\/em>
\nSpecies-specific differences and similarities in the behavior of hand-raised dog and wolf<\/em>
\npups in social situations with human. Developmental Psychobiology, 47, s.111-122.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u00a0Kszta\u0142towanie si\u0119 ras ps\u00f3w cz.1 W dzisiejszych czasach, w drodze przemy\u015blanej selekcji hodowlanej, istnieje ponad 500 ras ps\u00f3w, zarejestrowanych w Mi\u0119dzynarodowej Federacji Kynologicznej (F.C.I.), wyselekcjonowanych przez cz\u0142owieka w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata, w r\u00f3\u017cnym celu, wykazuj\u0105ce olbrzymi\u0105 rozbie\u017cno\u015b\u0107 w budowie anatomicznej… Continue Reading →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2859,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[168,81],"tags":[83,573,347,565,49,587,589,553,561,583,571,575,69,567,585,555,523,581,559,563,579,473,557,569,577,465],"class_list":["post-591","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-wiedza-cegla-pl","category-wokol-ras-pl","tag-bokser-pl","tag-dobor","tag-fci-pl","tag-grupy-fci","tag-hodowla-pl","tag-husky","tag-kelpie","tag-ksztaltowanie-sie-ras-psow","tag-molosy","tag-mysliwskie","tag-naturalna","tag-naturalny","tag-pies-pl","tag-podzial-ras","tag-populacja","tag-powstawanie","tag-pra-pies","tag-pracujace","tag-psy-koczownikow","tag-psy-pasterskie","tag-psy-pracyjace","tag-psy-wioskowe","tag-rasy-psow","tag-selektywna","tag-sztuczny","tag-wilk"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/591","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=591"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/591\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2860,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/591\/revisions\/2860"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2859"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=591"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=591"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/paradisespiritkennel.com\/blogging\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=591"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}